Hesabata görə, Gürcüstan tütün sənayesinin siyasi təsirinə görə dünyanın ən yüksək riskli ölkələri sırasındadır
Tütün Nəzarəti Alyansının məlumatına görə, “Tütün sənayesinin qlobal müdaxilə indeksi 2025”ə əsasən, Gürcüstan 100 baldan 87 bal toplayaraq, ictimai sağlamlıq siyasətinə tütün sənayesinin (TI) təsirinin artdığı ölkələr arasında lider mövqedə qalır.
Alyansın açıqlamasında qeyd olunur ki, Gürcüstan Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) Tütünə Nəzarət üzrə Çərçivə Konvensiyasının (FCTC) 5.3-cü maddəsi ilə üzərinə götürdüyü öhdəlikləri tam yerinə yetirmir.
“Parlament, əsas nazirliklər (İqtisadiyyat və Davamlı İnkişaf, Maliyyə Nazirliyi) və Biznes Ombudsmanının Aparatı ilə tütün sənayesinin sıx əməkdaşlığı nəticəsində onun siyasətə təsiri əhəmiyyətli dərəcədə artıb. 2018-ci ildə qüvvəyə minməsi planlaşdırılan standart qablaşdırma haqqında qanun sənayenin aktiv lobbiçiliyi nəticəsində bir neçə dəfə təxirə salınıb və yalnız 2025-ci il aprelin 1-dən qüvvəyə minəcək. 2024-cü ilin mayında xam tütünə, çəlimə, snusa və çeynənən tütünə tətbiq edilən aksiz vergisi 50 faiz azaldılıb.
Tütün reklamı, təşviqatı və sponsorluğu qadağan olunsa da, TI korporativ sosial məsuliyyət (CSR) adı altında tədbirləri maliyyələşdirməyə davam edib. Məsələn, Philip Morris International (PMI) azı on seminar təşkil edərək, ‘tütünün zərərinin azaldılması’ adı ilə qızdırılan tütün məhsulları və elektron siqaretləri təbliğ edib.
2023–2025-ci illərdə yüksək vəzifəli şəxslər – o cümlədən baş nazir, parlament sədri və əsas nazirliklərin rəhbərləri – TI nümayəndələri ilə mütəmadi olaraq qapalı görüşlər keçiriblər. Həmin görüşlərin gündəliyi, qeydləri və nəticələri ictimaiyyətə açıqlanmayıb, bu isə ÜST-ün FCTC-nin 5.3-cü maddəsinin tələblərini pozur.
Ölkədə hələ də TI-dan siyasi ianələrin qadağan edilməsi və açıqlanması ilə bağlı tənzimləmələr yoxdur. Rəsmi şəxslərlə TI arasında maraqlar toqquşmasının monitorinqi və qarşısının alınması mexanizmləri mövcud deyil ki, bu da siyasətə qeyri-münasib təsir riskini artırır”, – deyə Alyansın məlumatında bildirilir.
Tütün Nəzarəti Alyansı hökuməti ÜST-nin FCTC konvensiyasının 5.3-cü maddəsinin tələblərini dərhal icra etməyə çağırır:
“Hökumət 2018-ci ildə təqdim olunmuş qərarı qəbul etməli, tütün nəzarəti ilə bağlı dövlət siyasətinin müdaxilədən qorunmasını təmin etməli və dövlət qulluqçuları ilə TI arasında kommunikasiya şəffaf olmalıdır. TI-dan hədiyyə və dəstəyin qəbulu qadağan edilməli, TI-nın marketinq xərcləri, lobbiçilik fəaliyyəti, siyasi ianələr, gəlirlər və CSR proqramları ilə bağlı məlumatları açıqlaması məcburi olmalıdır. TI-dan siyasi partiyalara, kampaniyalara və namizədlərə ianələr qadağan edilməli, maraqlar toqquşmasının qarşısını alan mexanizmlər yaradılmalıdır.
İndeksdə qeyd olunan yüksək bal Gürcüstanda təcili tədbirlərin görülməsinin vacibliyini göstərir. Hökumət tütün nəzarəti qanunvericiliyini gücləndirməli və ictimai sağlamlıq siyasətini tütün sənayesinin zərərli təsirindən qorumalıdır”, – deyə bəyanatda vurğulanır.
