Avropa Şurası: 2025-ci ildə Gürcüstanda media azadlığı sahəsində vəziyyət kəskin pisləşib
2025-ci ildə Gürcüstanda vəziyyət “həyəcanverici templə” pisləşib. Bu barədə Avropada media azadlığına dair illik hesabatda qeyd olunur.
InterPress.ge xəbər verir ki, hesabat Avropa Şurasınin Jurnalistlərin Təhlükəsizliyi Platforması tərəfindən təqdim edilib.
Sənədə əsasən, 2025-ci ildə platformaya Gürcüstanla bağlı 32 bildiriş daxil olub ki, bu da 2024-cü illə müqayisədə 78 faiz artım deməkdir.
Hesabatda bildirilir ki, bu bildirişlər mətbuat azadlığının daha geniş şəkildə zəifləməsini əks etdirir və buna “institusional repressiyalar, siyasiləşdirilmiş hüquq-mühafizə orqanları, dövlət institutlarının və ictimai medianın ələ keçirilməsi, eləcə də effektiv nəzarət və balans mexanizmlərinin eroziyası” səbəb olur.
Sənəddə qeyd olunur ki, 6 avqust 2025-ci ildə 200 gündən artıq davam edən ilkin həbs və “yüksək dərəcədə siyasiləşdirilmiş” məhkəmə prosesindən sonra “Netgazeti” və “Batumelebi” müstəqil media qurumlarının təsisçisi və direktoru Mzia Amağlobeli iki il azadlıqdan məhrum edilib.
Hesabata görə, həbsindən sonra Amağlobeli və onun media qurumları “böhtan kampaniyaları, alçaldıcı rəftar və iqtisadi təzyiqlərlə” üzləşib.
Sənəddə vurğulanır ki, özbaşına saxlanmalar ciddi problem olaraq qalır. 3 noyabr 2025-ci ildə Mediachecker jurnalisti Niniya Kakabadze etiraz aksiyasını işıqlandırdıqdan sonra “yolun bağlanması” ittihamı ilə saxlanılıb. Bundan əvvəl isə “Publika” nəşrinin jurnalisti Mamuka Mqaloblişvili oxşar inzibati ittihamla həbs olunub.
Hesabatda bildirilir ki, milli və beynəlxalq reaksiyalara baxmayaraq, Gürcüstan parlamenti bir sıra repressiv qanun layihələrini qəbul edib.
1 aprel 2025-ci ildə “Xarici agentlərin qeydiyyatı haqqında” yeni qanun qəbul edilib. Qanun 25 min lariyə qədər cərimə və 5 ilədək azadlıqdan məhrumetmə nəzərdə tutur.
12 iyun 2025-ci ildə isə qrantlar haqqında qanuna dəyişiklik qəbul olunub. Dəyişikliklərə əsasən, xarici donorlar qrant ayırmazdan əvvəl icra hakimiyyətindən ilkin razılıq almalıdırlar.
“Yayım haqqında” qanuna edilən dəyişikliklər 2025-ci ilin iyunundan qüvvəyə minib və Gürcüstanın Milli Kommunikasiyalar Komissiyasınin səlahiyyətlərini genişləndirib. Artıq komissiya faktiki dəqiqlik, ədalətlilik və məxfiliyə nəzarət edə bilər. Yeni qaydaların pozulmasına görə yayımçının illik gəlirinin 3 faizinədək cərimə və ya lisenziyanın ləğvi mümkündür.
Hesabatda qeyd edilir ki, hakimiyyət artıq bu dəyişikliklərə əsaslanaraq “Formula” və “TV Pirveli” telekanallarına qarşı komissiyaya şikayətlər təqdim edib.
Bundan əlavə, “Söz və ifadə azadlığı haqqında” qanuna edilən dəyişikliklər böhtan və təhqirə görə məsuliyyəti artırıb. “Ümumi məhkəmələr haqqında” qanuna təklif olunan dəyişiklik isə jurnalistlərin məhkəmə binalarında foto, video və audio çəkiliş aparmasını qadağan edə bilər.
Məhkəmə qərarı ilə bir neçə qeyri-hökumət təşkilatının, o cümlədən mətbuat azadlığı qruplarının bank hesabları dondurulub. Media qurumları da hədəfə alınıb, o cümlədən “Project 64”, “Mtis Ambebi” və iFact araşdırma agentliyini idarə edən təşkilat.
Hesabatda Gürcüstanın İctimai Yayımçısının redaksiya müstəqilliyi ilə bağlı narahatlıq da vurğulanır. Avropa İttifaqının 2025-ci il genişlənmə siyasəti üzrə kommunikasiya sənədinə istinadla qeyd olunur ki, ictimai yayımçı “müstəqillikdən məhrumdur, qərəzli redaksiya siyasəti aparır və anti-Avropa ritorikasının yayılmasına töhfə verir”.
Bildirilir ki, jurnalistlər Vasil İvanov-Çikovani və Nino Zautashvili siyasi müdaxilə ilə bağlı açıq çıxış etdikdən sonra işdən çıxarılıb, Zautashvilinin tok-şousu ləğv edilib. Daha bir neçə jurnalist də sonradan işdən azad olunub.
Sənəddə Gürcüstanın xarici jurnalistlərin ölkəyə girişinə imtinaları davam etdirdiyi də qeyd olunur.
Hesabatda vurğulanır ki, onlarla jurnalist hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən fiziki hücumlara məruz qalıb, cərimələnib, fəaliyyətlərinə mane olunub və avadanlıqları müsadirə edilib. Jurnalistlərə qarşı törədilən cinayətlərə görə cəzasızlıq geniş yayılıb və istintaqlar çox vaxt qeyri-kafi olub.
Sənədin sonunda qeyd olunur ki, görünməmiş repressiyalara baxmayaraq, müstəqil jurnalistlər yüksək dözümlülük nümayiş etdirir və fəaliyyətlərini davam etdirirlər. Lakin effektiv nəzarət və balans mexanizmləri, hüquqi müdafiə vasitələri və müstəqil institutlar olmadan, təcili beynəlxalq dəstək və təzyiq göstərilməzsə, ölkədə jurnalistikanın davamlılığı risk altına düşə bilər.
