Roman Qotsiridze: Aşağı gəlirli vətəndaşların kredit götürməsi çətinləşəcək

Gürcüstan Milli Bankının keçmiş prezidenti Roman Qotsiridzenin sözlərinə görə, kreditləşmə qaydalarına edilən yeni dəyişikliklər aşağı gəlirli vətəndaşların kredit götürməsini çətinləşdirəcək.

InterPress.ge xəbər verir ki, Qotsiridze “İnterPressNews”a açıqlamasında fiziki şəxslərə kreditlərin verilməsi qaydalarının sərtləşdirilməsini şərh edərkən bildirib ki, gəlirdən kredit ödənişinə yönəldilə bilən məbləğin faiz nisbətində azaldılması aşağı gəlirli vətəndaşların kredit əldə etmək imkanlarını məhdudlaşdıracaq.

Onun sözlərinə görə, Milli Bank sözügedən tənzimləməni əvvəlki həddə saxlamalı idi. Qotsiridze hesab edir ki, kreditə xidmət əmsalı üzrə 25%-lik tələbin aylıq gəliri 1 500 lariyə qədər olan şəxslərə şamil edilməsi Milli Bankın ailələrin maliyyə planlaşdırmasına müdaxilə etməli olduğu son hədd idi.

“Milli Bankın yeni tənzimləməsinə əsasən, aşağı gəlirli insan daha az məbləğdə kredit götürə biləcək. Bu norma indiyədək də mövcud idi və indi daha da sərtləşdirilir.

Bunu bir tərəfdən belə başa düşmək lazımdır ki, guya insanlar düşünə bilmirlər, artıq kredit və ya ödəyə bilməyəcəkləri kredit götürməmək üçün kifayət qədər biliyə malik deyillər və Milli Bank onlara yol göstərən, eyni zamanda qadağa qoyan qurum rolunda çıxış edir.

Onlara deyilir ki, öz risklərinizi hesablamaq üçün kifayət qədər düşünmə qabiliyyətiniz yoxdur və biz humanizm prinsiplərindən çıxış edirik. Çünki bu qədər kredit götürüb maaşınızın yarısını kreditin ödənilməsinə xərcləsəniz, digər yarısı övladlarınız və ailəniz üçün kifayət etməyəcək. Təxminən belə maliyyə-humanist izah verilir. Bu isə insanın sərbəst seçim etmək və risklərini müstəqil şəkildə müəyyənləşdirmək imkanını məhdudlaşdırır.

Digər tərəfdən, məsələyə belə yanaşsaq ki, bir çox insan nəinki öz kredit riskinin ölçüsünü qiymətləndirə bilmir, hətta kompüterdə yaradılmış, Henri Cons adlı şəxsə belə inanır, o zaman vəziyyət daha mürəkkəb görünür.

Hazırda müflis olmuş maliyyə piramidasına inanan və bu Henri Consu real insan hesab edən insanlar var. Onlar deyirlər: “Ağıllı cənab Henri, nə vaxt Gürcüstana gələcəksiniz, sizi xaçapuri yeməyə və fındıq yığmağa dəvət edək”. Nəticədə vətəndaşlarımız on milyonlarla lari itirib.

Beləliklə, dövlətin ümumilikdə hansı həcmdə tənzimləmələrə əl atmalı olduğu mübahisəli məsələdir və bu, yalnız kredit məsələsinə aid deyil”, – Roman Qotsiridze bildirib.

O, həmçinin dəyişikliklərin zəruriliyinin artan əməkhaqları ilə əsaslandırılmasını əsassız hesab edib. Qotsiridzenin sözlərinə görə, Milli Bank gəlirlərin artması ilə yanaşı, qiymətlərin də ən azı iki dəfə artdığını nəzərə almayıb.

“Milli Bankın arqumentlərindən biri əməkhaqlarının artmasıdır və bu halda ailələr üçün əmsalın bu səviyyədə məhdudlaşdırılmasının o qədər də ağır olmayacağı bildirilir. Lakin əməkhaqları artdığı kimi, Milli Bank qiymətlərin də artdığını unudur. Gəlirlərin artması rifahın artması demək deyil.

“Gürcü Arzusu”nun hakimiyyəti dövründə rəsmi statistikaya əsasən qiymətlər iki dəfə artıb. Lakin rəsmi statistikanın yanıltıcı olduğunu çox yaxşı bilirik, çünki statistik göstəricilərin demək olar ki, hamısından, o cümlədən əhalinin siyahıyaalınması məlumatlarından siyasi məqsədlər üçün istifadə olunur.

Məsələn, ölkə vətəndaşlarının narazılığına səbəb olmaması üçün Gürcüstanda xarici ölkə vətəndaşlarının sayı süni şəkildə az göstərilir. Buna görə də artan gəlirləri arqument kimi göstərmək düzgün deyil.

Mən hesab edirəm ki, ilkin norma olduğu kimi saxlanılsaydı, daha yaxşı olardı. 1 500 lari gəlirə 25%-lik əmsal hazırda Milli Bankın tənzimləməsinin insanın şəxsi qərarlarına bundan artıq müdaxilə etməməli olduğu səviyyədir. Hətta gəlirlərin artması arqumenti nəzərə alınsa belə.

Bu, banklara müştəri sayının azalması baxımından təsir göstərəcək. Lakin banklar üçün bunun ciddi əhəmiyyəti yoxdur, çünki onların başqa gəlir mənbələri də var və bu həcmdə kreditlərdən o qədər də asılı deyillər.

Daha çox insanlar üçün, hətta kritik vəziyyətlərdə, məsələn, sağlamlıq və ya təhsil ehtiyacları üçün, həmin ehtiyacdan irəli gələrək risk etməyə dəyər hesab etdikləri məbləğdə kredit götürmək imkanları məhdudlaşır.

İnsanların qərarlarına həddindən artıq müdaxilə etmək lazım deyil. Maarifləndirmə lazımdır və bu, bir bəyanatla həyata keçirilməməlidir. İstər Milli Bank, istər hökumət, istər qeyri-hökumət təşkilatları, istərsə də siyasi partiyalar tərəfindən cəmiyyətin maliyyə savadlılığının davamlı şəkildə artırılması təmin edilməlidir”, – Qotsiridze bildirib.

Qeyd edək ki, fiziki şəxslərin kreditləşdirilməsi qaydalarına dəyişiklik edilir. Gürcüstan Milli Bankının Maliyyə Sabitliyi Komitəsinin qərarına əsasən, dəyişiklik kreditə xidmət əmsalına aiddir.

Belə ki, indiyədək kreditə xidmət əmsalı üzrə 25%-lik tələb aylıq gəliri 1 500 lariyə qədər olan şəxslərə şamil edilirdi. Yeni qərara əsasən, 2027-ci il fevralın 1-dən bu hədd 2 000 lariyə, 2027-ci il sentyabrın 1-dən isə 2 500 lariyə qədər artırılacaq.

Milli Bank dəyişikliyi son illərdə yüksək iqtisadi artım və bunun nəticəsində əməkhaqlarının artması ilə izah edir. Qurum bildirir ki, mövcud sabit hədlər borcalanların gəlirlərinin hazırkı bölgüsünü və borc yükünü artıq lazımi səviyyədə əks etdirmir.

Qeyd: Məqalədə Roman Qotsiridzenin səsləndirdiyi qiymətləndirmə və iddialar onun mövqeyidir.